محمد بن هندوشاه نخجوانى
10
صحاح الفرس ( فارسى )
اين كتاب مشتمل است بر تصحيح « 1 » لغات طوايف فرس . و چون بفضل « 2 » بارى عز شأنه « 3 » باتمام رسيد مجموع آن را بر نظر « 4 » استادانى كه درين علم صاحب قول و عمل بودند و بر « 5 » كيفيت تراكيب فرس و دقايق مصطلحات درى و پهلوى واقف ، عرض كرد و بتجديد جهت تنقيح « 6 » و تصحيح لغات منقول « 7 » و مستخرج مبالغات بتقديم رسانيد تا از طعن مغرضان مصون ماند و از تبعهء من صنّف فقد استهدف محروس گردد « 8 » . و چون در بعضى « 9 » لغات اصطلاح اهل فرس موافق اصطلاح اهل عرب افتاده مانند « 10 » « برجاس » و « حرون » « 11 » و « غمزه » و « مشغله » و « متوارى » و امثال آن و حكيم اسدى آن را ذكر كرده بود اقتداء به « 12 » از ذكر آن « 13 » چاره نديد و هر « 14 » لغتى را در موضع آن ايراد كرد و اين مقدار متعرّض شد كه عرب نيز چنين گفته است ، « 15 » اما « 16 » هيچ آفريده را مجال اخذ و استدراك نباشد . و حكيم فاضل اسدى طوسى « 17 » جهت تصحيح لغات از اشعار قدما مثل فردوسى و عنصرى و دقيقى و عسجدى و فرخى و رودكى و كسائى و منجيك و شهيد « 18 » و معروفى « 19 » و ابو طاهر خسروانى و ابو شكور و شاكر بخارى و قريع الدهر و فرالاوى و عماره « 20 » و ابو العلاء شوشترى و ابو العباس عباس « 21 » و لبيبى و اغاجى و طيان و غير ايشان « 22 » از متقدمان « 23 » شعراء مستشهدات آورد « 24 » اين ضعيف مىخواست كه مجموع آن را حذف كند « 25 » و لغات فحسب « 26 » بنويسد تا عبارت مطّول نشود و حجم كتاب ضخم « 27 » نشود ورقى چند برين سياقت « 28 » در قيد كتابت آورد بعد از « 29 » آن باستقراء كلام فرس ، معلوم شد كه ذكر مستشهدات جهت
--> ( 1 ) - ك : از « بر تصحيح » تا « بر تصحيح » ندارد ( 2 ) - ط : به تفصيل . ( 3 ) - ك : اسمه ( 4 ) - ك : به نظر ( 5 ) - ك : « و » ندارد ( 6 ) - ك : مقح ( 7 ) - ك : « و » ندارد ( 8 ) - ك : از « رسانيد » تا اينجا را ندارد ( 9 ) - ك : چون بعضى ( 10 ) - ك : چون ( 11 ) - ط : حروف ( 12 ) - ك : بعد از اقتدا ( 13 ) - ط : از ذكر آن جزء آن / ك : بذكر آن ( 14 ) - ك : « و » ندارد ( 15 ) - ك : از « ايراد » تا « است » ندارد ( 16 ) - ك : تا . ( 17 ) - ك : الطوسى ( 18 ) - ك : بين نامها « واو » ندارد ( 19 ) - ك : معروف ( 20 ) - ك : از « ابو طاهر » تا « ابو العلا » ندارد ( 21 ) - ك : « عباس » ندارد ( 22 ) - ك : و غيرها ( 23 ) - ك : متقدمان ( 24 ) - ك : « آورد » ندارد ( 25 ) - ط : كنند ( 26 ) - ك : نويسد ( 27 ) - ط : ضخيم نيايد ( 28 ) - ك : سياق ( 29 ) - ك : از اينجا تا « چاره نديد » ندارد